PRAWO DO WŁASNEGO RZECZOZNAWCY SAMOCHODOWEGO PO KOLIZJI W NIEMCZECH

Prawo do własnego rzeczoznawcy samochodowego po kolizji w Niemczech

Jeżeli uczestniczyłeś w wypadku lub kolizji drogowej w Niemczech i nie ponosisz odpowiedzialności za powstanie szkody, nie musisz pozostawiać ustalenia wysokości odszkodowania wyłącznie ubezpieczycielowi sprawcy. Masz możliwość skorzystania z pomocy niezależnego rzeczoznawcy samochodowego, który udokumentuje uszkodzenia pojazdu, przygotuje kalkulację naprawy, ustali wartość pojazdu, ewentualną utratę wartości handlowej oraz pozostałe parametry niezbędne do prawidłowego rozliczenia szkody.

Prawo do wyboru rzeczoznawcy nie wynika z jednego przepisu zawierającego dosłowne sformułowanie „poszkodowany ma prawo do własnego rzeczoznawcy”. Wynika ono z niemieckiej zasady pełnego naprawienia szkody, prawa poszkodowanego do ustalenia rozmiaru poniesionej straty oraz utrwalonego orzecznictwa niemieckich sądów.

Podstawowym przepisem jest § 249 BGB, zgodnie z którym osoba odpowiedzialna za szkodę powinna przywrócić stan, który istniałby, gdyby zdarzenie powodujące szkodę nie nastąpiło. Przy uszkodzeniu rzeczy poszkodowany może żądać kwoty pieniężnej niezbędnej do naprawienia szkody. Odpowiedzialność posiadacza pojazdu określa również § 7 StVG, natomiast § 115 VVG umożliwia kierowanie roszczenia bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej sprawcy.

W praktyce oznacza to, że ubezpieczyciel sprawcy nie powinien jednostronnie decydować, ile wynosi szkoda i jakie koszty są konieczne do jej usunięcia. Poszkodowany może zabezpieczyć własny dowód techniczny w postaci niezależnej opinii rzeczoznawczej.

Po niezawinionym wypadku samochodowym w Niemczech poszkodowany może co do zasady sam wybrać niezależnego rzeczoznawcę samochodowego.

Nie musi korzystać wyłącznie z rzeczoznawcy, eksperta terenowego, aplikacji fotograficznej, warsztatu ani firmy kontrolnej wskazanej przez ubezpieczyciela sprawcy.

Jeżeli sporządzenie pełnej opinii było konieczne i celowe do ustalenia wysokości szkody, koszt rzeczoznawcy może stanowić element szkody podlegający zwrotowi przez sprawcę lub jego ubezpieczyciela. Zasada ta nie działa jednak automatycznie w każdej sprawie. Znaczenie mają między innymi rozmiar szkody, odpowiedzialność za wypadek, ewentualne współprzyczynienie, zasadność wykonania opinii oraz okoliczności znane poszkodowanemu w chwili zlecenia ekspertyzy.

Dlaczego poszkodowany potrzebuje własnego rzeczoznawcy?

Po wypadku drogowym ubezpieczyciel sprawcy przeprowadza postępowanie likwidacyjne. Ustala odpowiedzialność, analizuje dokumenty, sprawdza zakres uszkodzeń i oblicza wysokość świadczenia.

Nie oznacza to jednak, że ubezpieczyciel jest niezależnym doradcą poszkodowanego.

Ubezpieczyciel jest podmiotem, który ma wypłacić odszkodowanie. Posiada własnych likwidatorów, rzeczoznawców, kontrolerów kosztorysów, prawników, systemy kalkulacyjne i procedury redukcji kosztów. Jego zadaniem jest zweryfikowanie roszczenia, a nie reprezentowanie interesów osoby poszkodowanej.

Niezależny rzeczoznawca samochodowy działa natomiast na zlecenie poszkodowanego. Jego zadaniem jest obiektywne udokumentowanie szkody oraz określenie wszystkich technicznie i ekonomicznie istotnych wartości.

Różnica jest zasadnicza:

1. Rzeczoznawca ubezpieczyciela działa w ramach postępowania prowadzonego przez podmiot zobowiązany do zapłaty.
2. Niezależny rzeczoznawca tworzy dokumentację techniczną dla poszkodowanego.
3. Ubezpieczyciel kontroluje wysokość roszczenia.
4. Rzeczoznawca poszkodowanego ustala techniczny rozmiar szkody.
5. Ubezpieczyciel może próbować ograniczyć określone pozycje.
6. Niezależna opinia pozwala wykazać, które pozycje są rzeczywiście konieczne.

Wieloletnia praktyka spraw komunikacyjnych analizowanych przez środowisko MOTOEXPERT wskazuje, że poszkodowani działający bez niezależnej dokumentacji technicznej często nie potrafią ocenić, czy kosztorys ubezpieczyciela obejmuje pełny zakres szkody. Raport MOTOEXPERT za lata 2015–2025 opisuje między innymi powtarzalne redukcje stawek robocizny, kosztów lakierowania, diagnostyki, kalibracji, wartości pojazdu, wartości pozostałości oraz handlowej utraty wartości.

Czy ubezpieczyciel sprawcy może narzucić swojego rzeczoznawcę?

Ubezpieczyciel może zaproponować przeprowadzenie oględzin przez swojego eksperta, współpracującą firmę albo za pomocą aplikacji do przesyłania zdjęć. Może także poprosić o udostępnienie pojazdu do oględzin.

Nie oznacza to jednak, że poszkodowany musi zrezygnować z własnego rzeczoznawcy.

Oględziny przeprowadzone przez ubezpieczyciela i niezależna opinia rzeczoznawcy pełnią inne funkcje. Ubezpieczyciel zbiera informacje potrzebne do rozpatrzenia roszczenia. Niezależny rzeczoznawca przygotowuje materiał dowodowy służący wykazaniu rzeczywistego zakresu i wysokości szkody.

Poszkodowany nie powinien bez uzasadnienia utrudniać ubezpieczycielowi przeprowadzenia oględzin. Nie musi jednak uznawać kosztorysu ubezpieczyciela za ostateczny ani zgadzać się, aby tylko ubezpieczyciel dokumentował pojazd.

W praktyce najlepszym rozwiązaniem jest wykonanie profesjonalnej dokumentacji możliwie szybko, zanim pojazd zostanie naprawiony, rozebrany, sprzedany, przetransportowany do innego kraju albo poddany zmianom utrudniającym późniejsze ustalenie pierwotnego zakresu szkody.

Podstawa prawna zwrotu kosztów rzeczoznawcy w Niemczech

Najważniejszą podstawą prawną jest § 249 BGB. Przepis ten określa zasadę restytucji, czyli przywrócenia sytuacji, która istniałaby bez zdarzenia szkodowego.

Jeżeli do prawidłowego ustalenia szkody potrzebna jest profesjonalna opinia techniczna, koszt jej sporządzenia może być uznany za bezpośrednią konsekwencję wypadku.

Bundesgerichtshof, czyli niemiecki Federalny Trybunał Sprawiedliwości, wielokrotnie potwierdzał, że koszty opinii dotyczącej pojazdu uszkodzonego w wypadku mogą należeć do szkody podlegającej naprawieniu, jeżeli wykonanie opinii było konieczne i celowe dla dochodzenia roszczeń.

W wyroku z 22 lipca 2014 r., sygn. VI ZR 357/13, BGH wskazał, że koszty zbadania pojazdu uszkodzonego w wypadku należą do majątkowych następstw szkody wyrównywanych na podstawie § 249 BGB, o ile ekspertyza była potrzebna i celowa do dochodzenia odszkodowania.

Nie chodzi więc o dowolny koszt ani o każdą opinię zamówioną bez związku ze szkodą. Ekspertyza powinna służyć ustaleniu:

1. zakresu uszkodzeń powypadkowych,
2. technologii naprawy,
3. kosztów naprawy,
4. wartości pojazdu przed wypadkiem,
5. wartości pozostałości,
6. opłacalności naprawy,
7. przewidywanego czasu naprawy,
8. handlowej utraty wartości,
9. związku uszkodzeń z przebiegiem zdarzenia,
10. pozostałych wartości potrzebnych do rozliczenia szkody.

Czy koszt rzeczoznawcy jest zawsze bezpłatny dla poszkodowanego?

Jeżeli odpowiedzialność sprawcy jest pełna, szkoda nie ma charakteru nieznacznego, a sporządzenie opinii było z perspektywy poszkodowanego konieczne i celowe, uzasadnione koszty rzeczoznawcy są co do zasady dochodzone od ubezpieczyciela OC sprawcy jako część szkody.

Ostateczne obciążenie poszkodowanego może zależeć od treści umowy z rzeczoznawcą, zasad rozliczenia honorarium, wysokości uznanej odpowiedzialności oraz stanowiska ubezpieczyciela.

Trzeba wziąć pod uwagę następujące sytuacje:

1. Pełna odpowiedzialność sprawcy

Jeżeli druga strona odpowiada za wypadek w całości, uzasadnione koszty opinii powinny być dochodzone w pełnej wysokości.

2. Współodpowiedzialność poszkodowanego

Jeżeli ustalono, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, ubezpieczyciel może rozliczać poszczególne roszczenia według przyjętej proporcji odpowiedzialności. Podstawowe znaczenie ma tutaj § 254 BGB.

3. Nieznaczna szkoda

Jeżeli już na pierwszy rzut oka widać, że uszkodzenie jest niewielkie i wystarczający byłby uproszczony kosztorys lub wycena warsztatowa, koszt pełnego Gutachten może zostać zakwestionowany.

4. Brak związku przyczynowego

Ubezpieczyciel może odmówić zapłaty za część opinii odnoszącą się do uszkodzeń, które nie powstały podczas zgłoszonego wypadku.

5. Rozpoznawalne, rażące zawyżenie kosztów

Jeżeli poszkodowany wiedział lub przy zachowaniu zwykłej staranności powinien zauważyć, że warunki zlecenia są całkowicie nietypowe albo rażąco nieproporcjonalne, może powstać spór o pełny zwrot wynagrodzenia.

6. Brak odpowiedzialności drugiego kierowcy

Jeżeli nie uda się wykazać odpowiedzialności sprawcy, roszczenie o zwrot kosztów opinii może nie zostać uznane.

Dlatego profesjonalna firma rzeczoznawcza powinna przed rozpoczęciem zlecenia wstępnie ocenić okoliczności sprawy, zakres widocznych uszkodzeń oraz ryzyko związane z dochodzeniem kosztów.

Nieznaczna szkoda a pełna opinia rzeczoznawcza

W niemieckim prawie nie istnieje jeden ustawowy próg, powyżej którego zawsze przysługuje pełna opinia, a poniżej którego opinia jest automatycznie niedopuszczalna.

W orzecznictwie funkcjonuje pojęcie Bagatellschaden, czyli szkody nieznacznej. Przy ocenie bierze się pod uwagę nie tylko ostateczną kwotę naprawy, lecz także to, jak szkoda przedstawiała się dla poszkodowanego w momencie podejmowania decyzji o zleceniu ekspertyzy.

Jeżeli widoczne są jedynie bardzo drobne zarysowania lub niewielkie uszkodzenie powierzchniowe, pełne Gutachten może być nieproporcjonalne. W takiej sytuacji wystarczający może być:

1. uproszczony kosztorys,
2. Kurzgutachten,
3. kalkulacja naprawy,
4. wycena warsztatowa,
5. dokumentacja fotograficzna z technicznym opisem.

Jeżeli jednak zewnętrznie niewielkie uszkodzenie może obejmować elementy konstrukcyjne, systemy bezpieczeństwa, czujniki, radar, kamerę, belkę zderzaka, mocowania, elementy pod poszyciem albo konieczność diagnostyki i kalibracji, ocena nie jest już oczywista.

BGH potwierdził, że przy ustalaniu, czy koszt opinii należał do wymaganego nakładu naprawienia szkody, sąd może uwzględniać również wysokość szkody określoną przez rzeczoznawcę. Nie oznacza to jednak istnienia jednej sztywnej, ustawowej granicy dla wszystkich przypadków.

Poszkodowany nie musi szukać najtańszego rzeczoznawcy

Osoba uczestnicząca w wypadku nie jest profesjonalnym nabywcą usług rzeczoznawczych. Zazwyczaj nie zna lokalnego rynku, systemów rozliczeniowych, zakresu koniecznych czynności ani zwyczajowych kosztów ekspertyzy.

Orzecznictwo BGH przyjmuje, że poszkodowany co do zasady nie ma obowiązku przeprowadzania szczegółowego badania rynku i poszukiwania absolutnie najtańszego rzeczoznawcy. Powinien jednak zachować rozsądną staranność i nie może świadomie akceptować warunków, które są dla niego wyraźnie i rażąco nietypowe.

Przy ocenie bierze się pod uwagę sytuację poszkodowanego w momencie zlecenia opinii, a nie wiedzę uzyskaną później przez profesjonalnego kontrolera kosztów.

To istotne szczególnie dla osób zagranicznych. Polski kierowca, który miał wypadek w Niemczech, może nie znać niemieckich cenników, języka, zasad rozliczania Nebenkosten, kosztów dojazdu, dokumentacji fotograficznej, kalkulacji, pomiarów i analizy wartości pojazdu. Nie można wymagać od niego takiej samej wiedzy jak od ubezpieczyciela prowadzącego tysiące szkód rocznie.

Najnowsza ochrona kosztów opinii: wyrok BGH VI ZR 280/22

Wypadek Samochodowy w Niemczech

Szczególne znaczenie ma wyrok Bundesgerichtshof z 12 marca 2024 r., sygn. VI ZR 280/22.

BGH potwierdził, że zasady dotyczące tak zwanego Werkstattrisiko mogą być odpowiednio stosowane także do kosztów rzeczoznawcy samochodowego. W odniesieniu do opinii używa się również pojęcia Sachverständigenrisiko.

Chodzi o ryzyko, że po wykonaniu usługi ubezpieczyciel zacznie kwestionować pojedyncze pozycje wynagrodzenia rzeczoznawcy, twierdząc, że określone czynności, zdjęcia, koszty dodatkowe albo ryczałty były niepotrzebne lub zbyt wysokie.

Poszkodowany zwykle nie ma wpływu na wewnętrzną organizację pracy rzeczoznawcy ani na każdy składnik jego rachunku. Nie jest też technicznie przygotowany do kontrolowania, ile zdjęć należało wykonać, jakie pomiary były konieczne i ile czasu wymagała analiza.

BGH uznał, że rozwinięte wcześniej zasady ochrony poszkodowanego przed ryzykiem warsztatowym są możliwe do zastosowania również wobec kosztów rzeczoznawczych. Nie oznacza to automatycznej akceptacji każdej faktury, ale istotnie wzmacnia pozycję poszkodowanego, który rozsądnie zlecił ekspertyzę i nie miał wpływu na ewentualnie zakwestionowane pozycje.

Wyrok ten jest ważnym argumentem przeciwko praktyce polegającej na rutynowym skracaniu rachunków rzeczoznawców według wewnętrznych tabel ubezpieczyciela.

Co powinna zawierać profesjonalna opinia po wypadku?

Pełna opinia powypadkowa nie jest jedynie wydrukiem z programu kalkulacyjnego. Powinna przedstawiać spójny i zrozumiały obraz szkody.

Zakres opinii zależy od rodzaju pojazdu i charakteru zdarzenia, ale zwykle obejmuje:

1. Dane identyfikacyjne pojazdu

Markę, model, typ, numer VIN, numer rejestracyjny, datę pierwszej rejestracji, przebieg, rodzaj paliwa, moc, wariant wyposażenia i dane właściciela.

2. Opis oględzin

Miejsce i datę oględzin, stan pojazdu, dostępność elementów, warunki badania oraz informację, czy pojazd był częściowo rozebrany.

3. Dokumentację fotograficzną

Zdjęcia całego pojazdu, poszczególnych stron, numeru VIN, licznika, wyposażenia, opon, uszkodzeń i istotnych szczegółów.

4. Opis uszkodzeń

Rozróżnienie pomiędzy uszkodzeniami powypadkowymi, wcześniejszymi uszkodzeniami, śladami eksploatacji i uszkodzeniami niezwiązanymi z wypadkiem.

5. Technologię naprawy

Określenie, które elementy należy naprawić, wymienić, lakierować, mierzyć, kalibrować, diagnozować lub zabezpieczyć.

6. Kalkulację kosztów naprawy

Koszty części, robocizny mechanicznej, blacharskiej i lakierniczej, materiałów lakierniczych oraz koniecznych czynności dodatkowych.

7. Stawki roboczogodziny

Stawki odpowiadające warunkom lokalnego rynku, rodzajowi pojazdu, standardowi naprawy i sytuacji konkretnego poszkodowanego.

8. Koszty dodatkowe

UPE-Aufschläge, Verbringungskosten, diagnostykę, kalibrację, pomiary geometrii, próby drogowe, demontaż, montaż, zabezpieczenie, czyszczenie oraz inne uzasadnione czynności.

9. Przewidywany czas naprawy

Technologiczny czas naprawy i orientacyjny okres unieruchomienia pojazdu.

10. Handlową utratę wartości

Merkantile Wertminderung, jeżeli pojazd mimo prawidłowej naprawy będzie miał niższą wartość rynkową z powodu historii wypadkowej.

11. Wartość pojazdu przed szkodą

Wiederbeschaffungswert, czyli wartość potrzebną do nabycia porównywalnego pojazdu na właściwym rynku.

12. Wartość pozostałości

Restwert, czyli realną wartość uszkodzonego pojazdu.

13. Opłacalność naprawy

Porównanie kosztu naprawy z wartością pojazdu i ocena, czy występuje szkoda całkowita.

14. Informacje o bezpieczeństwie

Wskazanie, czy pojazd jest zdolny do jazdy i czy może bezpiecznie uczestniczyć w ruchu drogowym.

15. Analizę zgodności uszkodzeń

Jeżeli jest potrzebna, opinię dotyczącą zgodności uszkodzeń z opisanym przebiegiem wypadku.

Kosztorys ubezpieczyciela nie jest tym samym co niezależne Gutachten

Kosztorys przygotowany przez ubezpieczyciela może zawierać wiele prawidłowych pozycji. Nie oznacza to jednak, że zawsze obejmuje pełny rozmiar szkody.

Najczęściej występują różnice dotyczące:

1. stawek roboczogodzin,
2. zakresu lakierowania,
3. części oryginalnych,
4. kosztów materiałów lakierniczych,
5. cieniowania sąsiednich elementów,
6. demontażu i montażu,
7. kosztów transportu do lakierni,
8. narzutów na części,
9. diagnostyki komputerowej,
10. kalibracji radarów i kamer,
11. pomiarów geometrii,
12. wartości pojazdu,
13. wartości pozostałości,
14. handlowej utraty wartości,
15. czasu naprawy.

PRAWO DO SWEGO RZECZOZNAWCY

Wypadek drogowy w Niemeczech Pytania i Odpowidzi

Wypadek samochodowy w Niemczech co robić?

Likwidacja szkód powypadkowych na terenie Niemiec